Anayasa Mahkemesi Başkanı Özkaya’dan "hak odaklı yaklaşım" vurgusu

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Erzurum’daki "Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Türk Hukukuna Etkisi" konulu panelde "hak odaklı yaklaşım" vurgusu yaparak, "Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında bireye doğrudan anayasal güvence sağlayan bir yoldur" dedi.

Anayasa Mahkemesi ve Atatürk Üniversitesi tarafından düzenlenen "Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurunun Türk Hukukuna Etkisi" konulu panel, yoğun bir katılımla gerçekleştirildi. Panelin açılışında konuşan Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Erzurum’un kadim bir kültür ve zengin bir tarih şehri olduğunu ifade ederek, "Asırlardır ilimle, irfanla ve düşünce geleneğiyle anılmış bir şehir. Bu güzide şehrimizde köklü bir akademik birikimi temsil eden ve ülkemizin en seçkin yüksek eğitim kurumlarından biri olan Atatürk Üniversitemizin ev sahipliğinde düzenlediğimiz bu anlamlı program vesilesiyle sizlerle bir arada bulunmaktan büyük bir memnuniyet ve onur duyuyorum. Üniversiteler ile yüksek yargı kurumları arasındaki bu tür iş birlikleri, hukuk devletinin güçlenmesi, anayasal bilincin yaygınlaşması ve insan hakları kültürünün gelişmesi bakımından son derece değerlidir ve mutlaka güçlü bir biçimde sürdürülmesi gerekir. İnanıyoruz ki anayasal düşüncenin gelişmesi, anayasa yargısının hukuk sistemimize nitelikli katkısının etkililiği, akademiyle, bilim dünyasıyla ve genç hukukçularla kurulan güçlü diyaloglar sayesinde daha da artacaktır. Zira hukuk sistemleri, yalnızca adli kararlarla değil; aynı zamanda fikri üretim, bilimsel eleştiri ve ortak akıl sayesinde gelişir. Hukuk; değişen toplumsal ihtiyaçlar, gelişen insan hakları anlayışı ve ortaya çıkan yeni meseleler karşısında sürekli düşünmeyi, değerlendirmeyi ve kendini yenilemeyi gerekli kılan, yalnızca adli tecrübeyle şekillenmeyen, aynı zamanda güçlü bir akademik birikime, eleştirel düşünceye ve nitelikli bilimsel tartışma zeminine ihtiyaç duyan sosyolojik olarak canlı bir alandır, bir süreçtir. Bu, dünyanın her yerinde böyledir" dedi.

"Adli çabaların temel gayesi adaletin tesisi"

Üniversitelerin hukuk düzeninin gelişimine katkı sunan en önemli kurumlardan birisi olduğunu belirten Özkaya, "Dolayısıyla üniversitelerimizle gerçekleştirilen her ortak çalışma, temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesi meyanında aslında hukuk devletimizin geleceğine yapılmış önemli bir katkı olarak değerlendirilmelidir. Unutulmamalıdır ki bilimsel bilginin üretildiği ve aktarıldığı bu kurumlar; toplumların ilerlemesinin, sosyo-ekonomik kalkınmanın, hukuk kültürünün güçlenmesinin ve nihayetinde adalet idealinin kökleşmesinin en önemli dayanaklarından birini oluşturmaktadır. Dolayısıyla güçlü bir hukuk düzeni; ancak disiplinli düşünen, sorgulayan, araştıran ve hakikat arayışını sürdüren bireylerin yetiştiği güçlü akademik kurumlarla mümkün olabilir. Anayasa Mahkemesi olarak bizler de adaletin en yüce ideal, evrenin ve hayatın üzerinde yürüdüğü temel olduğuna inanıyor ve adli çabaların temel gayesinin adaletin tesisi olduğu bilinciyle hukuk dünyasının bütün paydaşlarıyla yapıcı bir etkileşim içinde olmayı kıymetli görüyoruz" şeklinde konuştu.

"Bireysel başvuru hukuk sisteminin en önemli reformu"

Hakkın korunması ve adaletin güçlendirilmesi bakımından üstlendikleri sorumluluğun gereği olarak her türlü görüş, öneri ve bilimsel eleştiriye açık olduklarını dile getiren Özkaya, "Özellikle akademik dünyanın katkılarına büyük değer atfettiğimizi de ifade etmek istiyorum. Bu anlayışla son yıllarda üniversitelerle olan akademik iş birliklerimizi geliştirmeye özel önem verdiğimizi, ayrıca Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) tarafından taranan ve doçentlik kriterlerini karşılayan "Anayasa Yargısı" temalı akademik yayınımızı istikrarlı bir şekilde sürdürdüğümüzü gururla ifade ediyorum. Bugün burada ele aldığımız Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurunun Türk hukukuna etkisi konusu da bu çerçevede değerlendirilmesi gereken önemli bir başlıktır. Hukuk sistemimizin en önemli reformlarından biri olan bireysel başvuru, uygulamaya başlandığı günden bugüne kadar adaletin soyut bir ideal olmaktan öteye geçerek, her bir birey için ete kemiğe bürünerek somutlaşmasına imkân sağlayan ve bireyin hayatına dokunma fırsatı sunan etkili bir hak arama yoludur. Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında bireye doğrudan anayasal güvence sağlayan bir yoldur. Mekanizmanın önemi yalnızca bireysel ihlallerin giderilmesiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda kamu gücünün hukuka bağlılığını güçlendiren, mahkemelere yol gösteren ve insan hakları standartlarının yükselmesine katkı sağlayan dönüştürücü bir işleve de sahiptir" diye konuştu.

"En önemli katkı hukukun anayasallaşması"

Bireysel başvuru mekanizmasının hukuk sistemine kazandırdığı en önemli değerlerden birinin Anayasa’nın toplumsallaşmasına imkân tanıması olduğunu söyleyen Özkaya, "Bireysel başvuru Anayasa’yı yalnızca devlet organlarının, hukukçuların ya da akademik çevrelerin başvurduğu teorik bir metin olmaktan çıkarmış, hakkının ihlal edildiğini düşünen her bir birey için doğrudan uygulanabilen bir güvence mekanizması haline getirmiştir. Bu yönüyle bireysel başvuru, anayasal hakları gündelik hayatın somut bir parçası hâline getirmiş; toplumda hak arama kültürünün ve anayasal bilinç düzeyinin güçlenmesine önemli katkılar sunmuştur. Aynı zamanda Anayasa Mahkememizin toplumla daha doğrudan, daha dinamik ve daha güçlü bir bağ kurmasına da vesile olmuştur. Özetle Anayasa’nın toplumsallaşması, bireylerin anayasal düzenin öznesi hâline gelmesine ve hak ve özgürlük bilincinin toplumun tüm kesimlerine yayılmasına imkân tanımıştır. Bireysel başvurunun hukuk sistemimize sağladığı bir diğer önemli katkı ise hukukun anayasallaşması olmuştur. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anayasal ilkeler artık yalnızca anayasa yargısının sınırları içinde değil, ceza hukukundan idare hukukuna, özel hukuktan iş hukukuna kadar farklı hukuk alanlarında daha güçlü bir şekilde dikkate alınır hale gelmiştir. Dolayısıyla bireysel başvuru uygulamasıyla Anayasa, yalnızca normatif bir belge olmanın ötesine geçmiş; hukuk düzeninin tamamına yön veren temel bir referans kaynağı hâline gelmiştir. Böylece hukukun anayasallaşması, adalet anlayışının anayasal ölçütler çerçevesinde yeniden şekillenmesini beraberinde getirmiş; anayasal değerlerin hukuk düzeninin her alanına nüfuz etmesini sağlamıştır" dedi.

"Hukuk düzeninde tutarlılık ve istikrarın güçlenmesine hizmet ediyor"

Bireysel başvurunun önemli sonuçlarından birisinin de de anayasal yorumda ortak standartların gelişmesine ve hukuk güvenliğinin güçlenmesine yaptığı katkı olduğunu hatırlatan Özkaya, sözlerine şöyle devam etti:

"Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında önüne gelen uyuşmazlıklarda temel haklara ilişkin farklı yorumları değerlendirerek ortak anayasal ilkelerin belirginleşmesine katkı sunmaktadır. Bu durum hem bireyler açısından öngörülebilirliği artırmakta hem de hukuk düzeninde tutarlılık ve istikrarın güçlenmesine hizmet etmektedir. Öte yandan bireysel başvurunun özünde bulunan hak ve özgürlük eksenli yorum anlayışı zamanla Mahkememizin norm denetimi içtihadına da yansımıştır. Somut başvurular çerçevesinde geliştirilen anayasal yorum yaklaşımı, norm denetimi kararlarında da etkisini göstermiş, böylece anayasal ilkelerin her iki alanda daha uyumlu ve bütüncül bir anlayışla uygulanması mümkün hâle gelmiştir. Bu süreç aynı zamanda Anayasa’nın üstünlüğü ilkesinin hukuk düzeninin bütününe daha güçlü şekilde nüfuz etmesine önemli katkılar sağlamıştır."

"Odaklı bir yaklaşımla değerlendirme yapıyoruz"

Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kapsamında verdiği kararların ifade özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, mülkiyet hakkı, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı gibi pek çok alanda hukuk sisteminin gelişimine önemli katkılar sunduğunu söyleyen Özkaya, "Bugün itibarıyla gelinen noktada mahkememiz artık altmış dört yıllık kurumsal birikimi ve geliştirdiği içtihatlarla; yalnızca Türk hukuk sisteminin temel kurumlarından biri olarak değil, aynı zamanda uluslararası insan hakları hukuku ile sürekli etkileşim hâlinde gelişen çok katmanlı bir hak koruma sisteminin de önemli bir parçası olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu meyanda son olarak şunu da belirtmeliyim ki; mahkememizce, incelenen tüm bireysel başvurularda başvurucular tarafından dile getirilen tüm ihlal iddiaları onların dinî, siyasi veya ideolojik kimliğine bakılmadan tamamen adalet odaklı bir yaklaşımla değerlendirilmekte, anayasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla temel hak ve özgürlüklerin korunup geliştirilmesine hizmet edecek, modern hukukta benimsenen yorum yöntemleri tatbik edilmektedir" ifadesini kullandı.

"Gençliğinizi boşa harcamayın"

Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, gençlere de seslendiği konuşmasında şunları söyledi:

"Gençlik iyi bir şey. Gençlik, genç nesil, geleceğin tükenmez hazinesidir. Gençliğin kıymetini iyi bilin. Tüm güzel şeylerden gençlikte stok yapın. Dünyanın da ahiretin de ihyası gençliktedir. Her şeyin bir mevsimi, mahsul dönemi var. İnsanların mahsul mevsimi gençliktir. Gençliğin değerini bilmeyen yaşlandıkça çıkmaza düşer, düşüyor. Ne kazanılırsa gençlikte kazanılıyor. Birikim gençlikte yapılıyor. Bu nedenle lütfen gençliğinizin kıymetini bilin. Onu boşa harcamayın. Kendinize gençliğinizde yatırım yapın. Varsa kötü alışkanlıklarınız gençken terk edin. İyi şeyleri gençken edinmeye bakın. Zaman çok hızlı geçiyor. Zaman, yaş ilerledikçe daha da hızlı geçiyor. Ömrümüz tükeniyor. Zamanın kıymetini bilin. İyi ve gerekli olan hiçbir şeyi ertelemeyin. Hemen şimdi yapın. Hayat, geçmiş ya da gelecek zamanda değil, şimdiki zamanda yaşanıyor. Üniversite yılları yalnızca meslek edinme dönemi değil, aynı zamanda düşünme biçiminizin şekillendiği, karakterinizin olgunlaştığı, hayata bakışınızın derinleştiği özel bir dönem. Bu dönemde edineceğiniz bilgiyle birlikte kuracağınız dostluklar, farklı fikirlere yaklaşımınız, eleştirel düşünme biçim ve beceriniz ile karşılaştığınız güçlüklerle nasıl mücadele ettiğiniz de geleceğinizi şekillendirecek hususlardır. Bir başka söyleyişle burada geçirdiğiniz zaman dilimi, bilgi edinmeyle birlikte, kendinizi keşfedeceğiniz, hayata dair bir bakış açısı kazanacağınız ve sorumluluk bilincinizi geliştireceğiniz bir dönem. Dolayısıyla üniversite yıllarınızı sadece bir bilgi edinme süreci olarak da görmeyin. Öte yandan elbette ki bu aşamaya gelene kadar harcadığınız emek, gösterdiğiniz kararlı ve disiplinli tutum da bu meyanda size rehberlik edecekti."

Panelin açılışında Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ahmet Hacımüftüoğlu ve Atatürk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Reşat Karcıoğlu da birer konuşma yaptı. Panele Erzurum Valisi Aydın Baruş, Anayasa Mahkemesi Başkanvekilleri Basri Bağcı ve İrfan Fidan, Anayasa Mahkemesi üyeleri Doç. Dr. Recai Akyel, Prof. Dr. Yusuf Şevki Hakyemez, Kenan Yaşar, Muhterem İnce, Yılmaz Akçil, Prof. Dr. Ömer Çınar ve Şaban Kazdal, Anayasa Mahkemesi Genel Sekreteri Murat Azaklı, Anayasa Mahkemesi raportörleri, kamu kurum ve kuruluşlarının yöneticileri, yargı mensupları ve öğrenciler katıldı.